Prevođenje pravnih propisa EU jedan je od ključnih elemenata uspješne integracije u EU. Prevođenje acquis-a je neophodno radi pravovremenog usklađivanja nacionalnog zakonodavstva i jasnog razumijevanja obaveza koje treba izvršiti u okviru procesa integrisanja.
Prevođenje i preuzimanje acquis-a ima veliki uticaj na cjelokupno društvo. Poznavanje propisa ključno je za njihovo poštivanje. Osnovni demokratski princip dostupnosti i javnosti zakona, te jedinstvene primjene prava na sve, može biti ispunjen jedino ukoliko su propisi dostupni građanima na razumljivom jeziku.
Pravna dimenzija prevođenja pravnih propisa EU je najvažnija. U skladu s Uredbom Savjeta br. 1 tekstovi pravnih propisa Evropske unije objavljuju se na svim službenim jezicima i svi imaju istu pravnu snagu. Dakle, s pravnog aspekta, svi se smatraju izvornicima, a ne prevodima. Pravna sigurnost stoga može zavisiti ponajviše od prevoda i jezika koji su koristili prevodioci. Upravo iz ovog razloga neophodna je pravna redaktura svakog prevoda pravnog propisa.
Prevođenje acquis-a je izuzetno obiman projekat. Za većinu novih država članica prevođenje zakonodavstva EU pokazalo se najvećim prevodilačkim poduhvatom u historiji ovih država. Tokom posljednjeg proširenja državama kandidatima za članstvo bilo je, u prosjeku, potrebno sedam godina za prevođenje oko 85.000 stranica Službenog glasnika EU. Međutim, u institucijama EU svakodnevno se usvajaju novi akti, neki se ukidaju, pa se ukupan broj stranica Službenog glasnika godišnje povećava za oko 3.500.
Prevođenje ima i kulturnu dimenziju. Prilikom prevođenja određenih pravnih propisa EU vrlo često se nailazi na nove termine i izraze koji su nastali u potpuno drugačijem i višekulturnom okruženju institucija EU.
Terminologija i njeno usklađivanje
Prevođenje acquis-a u BiH
Obrazovanje za potrebe prevođenja
Jezička politika EU
Terminologija i njeno usklađivanje
Jedno od obilježja pravnih propisa EU jeste bogatstvo terminologije. Zbog toga je razvijanje terminologije sastavni dio procesa prevođenja acquis-a, a za osiguranje kvaliteta prevoda najvažnija je njena dosljedna primjena. Ovo znači da se kod prevođenja jednog pojma mora upotrebljavati uvijek isti izraz, a terminologija koja će se koristi u prevodima acquis-a mora biti visoko kvalitetna.
Usklađivanje terminologije se radi tako što se uz svaki prevod uradi mali glosar stručnih pojmova na koje prevodilac nailazi u tekstu, a oni se u dogovoru sa stručnjacima iz određenih područja ujednačavaju.
Prevođenje acquis-a u BiH
Koordinacija i organizacija procesa prevođenja acquis-a u Bosni i Hercegovini je u nadležnosti Direkcije za evropske integracije, odnosno njenog Sektora za prevođenje iz područja evropskih integracija.
Direkcija je preduzela niz pripremnih aktivnosti za otpočinjanje procesa prevođenja acquis-a, te realizovala nekoliko konkretnih projekata od kojih je prvi Terminološki rječnik evropskih integracija. Ovim rječnikom, koji je štampan i dostavljen na veliki broj adresa domaćih i stranih organizacija i institucija u BiH, pokušalo se doprinijeti standardizaciji osnovne terminologije iz područja evropskih integracija te na neki način pomoći prevodiocima da pronađu rješenja za određene „nove“ termine.
Nakon što je BiH potpisala Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju, a nekolicina pravnika, prevodilaca, lektora i drugih stručnjaka završila redakturu samog teksta SSP-a, napravljen je Glosar glavnog teksta Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju.
Ipak najznačajniji korak kada se radi o usklađivanju i dosljednoj upotrebi terminologije bilo je postavljanje višejezične terminološke baze BiHterm na Internet. Ova baza trenutno sadrži oko 16 000 termina iz raznih oblasti, od kojih je većina preuzeta iz raznih terminoloških glosara koje je izradila Direkcija, kao i druge institucije iz njima referentnih oblasti, a unesen je i veliki broj termina iz pravnih propisa EU, čiju redakturu su izvršili stručnjaci iz institucija BiH.
Obrazovanje za potrebe prevođenja
Postojeći sistem obrazovanja budućih prevodilaca potrebno je prilagoditi novim potrebama. Za prevođenje tehničkih i usko specijalizovanih tekstova nije dovoljno samo jezično obrazovanje. Današnje potrebe zahtijevaju, uz znanje jezika i prevodilačke struke, i vrlo dobro poznavanje neke druge struke npr. ekonomija, medicina, pravo. Za rad u institucijama EU neophodno je izvrsno vladanje maternjim jezikom i vrlo dobro poznavanje engleskog, njemačkog ili francuskog kao i još jednog službenog jezika EU (odnosno dva jezika iz kombinacije engleskog, francuskog ili njemačkog jezika).
Treba misliti i na budućnost, jer oko godinu dana prije pristupanja veliki broj prevoditelja / jezičnih redaktora odlazi u institucije EU-a i revidira prijevode zemlje kandidata. Institucije EU-a trebaju i simultane prevodioce. Procjenjuje se da za svaki jezik treba od 100 do 200 prevoditelja za institucije EU. Treba razmišljati i o obrazovanju tzv. pravnika lingvista (engl.: lawyer linguists) — pravnici s izvanrednim poznavanjem najmanje dva službena jezika EU koji su najtraženiji kadar i prvi se zapošljavaju u institucijama EU-a.
Direkcija je stoga započela sa uspostavljanjem saradnje sa filozofskim/filološkim fakultetima u BiH sa kojima je 31. 05. 2011. godine potpisan Memorandum o razumijevanju
Uz pomoć Projekta tehničke pomoći realizovano je nekoliko seminara i obuka za prevodioce iz institucija BiH. Više o održanim i planiranim seminarima možete saznati OVDJE .
Jezička politika EU
Osnovno obilježje jezičke politike EU je načelo ravnopravnosti svih njenih službenih jezika. Sve jezičke verzije osnivačkih ugovora i ostalih pravnih akata EU pravno su istovrijedne. Isto tako, Službeni glasnik Evropskih zajednica, koji je Ugovorom iz Nice preimenovan u Službeni glasnik Evropske unije, objavljuje se na svim službenim jezicima EU.
Na regulisanje jezičkog pitanja u institucijama Zajednice odnosila se, pored odgovarajućih članova osnivačkih i pristupnih ugovora, i prva Uredba koju je 15.04.1958. donijelo Vijeće. Ova Uredba je izvorno vrijedila za francuski, njemački, holandski i italijanski jezik, kao prve službene jezike, a kasnije, kako se EEZ širila, i za sve nove službene jezike Zajednice.
Svaka zemlja prije nego što postane punopravna članica EU određuje kojim će se jezikom služiti u službenoj komunikaciji sa EU. Takva odluka se bilježi u Sporazumu o pristupanju EU.
U Evropskoj uniji treba razlikovati sljedeće kategorije jezika:
• jezike osnivačkih ugovora,
• službene jezike i
• radne jezike.
Svi službeni jezici su ujedno i jezici osnivačkih ugovora. Iako u EU vrijedi princip ravnopravnosti svih službenih jezika, u institucijama EU se u svakodnevnom radu koriste uglavnom engleski, francuski i njemački jezik.
Višejezičnost je osnovno načelo ostvarivanja demokratije u EU. Svaki član Evropskog parlamenta može koristiti svoj maternji jezik kada govori na sjednicama Parlamenta. Takođe, svaki građanin EU može se obraćati institucijama Evropske unije na svom maternjem jeziku i ima pravo na tom jeziku dobiti odgovor.
Trenutno, EU ima 23 službena jezika i to: engleski, danski, finski, francuski, italijanski, njemački, holandski, irski, grčki, španski, portugalski, švedski, češki, estonski, letonski, litvanski, mađarski, malteški, poljski, slovački, slovenski, bugarski i rumunski.
U Evropi postoje velški i bretonski (srodni keltski jezici) koji se govore u Velsu i Bretanji, katalonski (Španija, Francuska, Andora, Sardinija), baskijski, koji se govori u Baskiji (Španija i Francuska), te flamanski koji je u Belgiji službeni jezik, ali zbog svoje sličnosti holanskom jeziku, koji je od početka službeni jezik EU, nije delegiran kao poseban jezik. Međutim, navedeni jezici nisu službeni jezici Evropske unije, jer je pravo na službeni jezik “ispregovarano” u toku pristupnih pregovora. Da bi određeni jezik zemlje kandidata za članstvo u EU dobio status službenog jezika EU, neophodno je da ta zemlja podnese zahtjev Evropskom vijeću koje, u skladu sa Uredbom 1/58, o tome jednoglasno odlučuje.